Trudności młodzieży
Jak wygląda pierwsza konsultacja psychologiczna nastolatka?
Pierwsza konsultacja pomaga poznać sytuację nastolatka i ustalić, jakiego wsparcia potrzebuje. Wyjaśniamy, kto uczestniczy w spotkaniu, o co pyta psycholog i jakie obowiązują zasady poufności.
Krótka odpowiedź
Pierwsza konsultacja służy poznaniu sytuacji i ustaleniu dalszych kroków.
Pierwsza konsultacja psychologiczna nastolatka służy przede wszystkim poznaniu jego sytuacji i ustaleniu, jakiego rodzaju pomoc może być potrzebna. Nie jest egzaminem, przesłuchaniem ani zobowiązaniem do rozpoczęcia psychoterapii.
Podczas spotkania psycholog pyta między innymi o powód zgłoszenia, samopoczucie, relacje, szkołę i codzienne funkcjonowanie. Część rozmowy może odbyć się wspólnie z rodzicem, a część indywidualnie z nastolatkiem. Dokładny przebieg konsultacji zależy od wieku młodej osoby, rodzaju trudności oraz sposobu pracy specjalisty.
Pierwsze spotkania
Konsultacja psychologiczna czy już psychoterapia?
Pierwsze spotkanie jest najczęściej konsultacją, a nie właściwą sesją psychoterapii. Jego celem jest wstępne rozpoznanie problemu i sprawdzenie, jaka forma wsparcia będzie odpowiednia.
Psycholog stara się zrozumieć:
- co skłoniło rodzinę do poszukania pomocy;
- jak trudność wygląda z perspektywy nastolatka;
- od kiedy występuje i co ją nasila;
- jak wpływa na naukę, relacje, sen, zdrowie i codzienne obowiązki;
- jakie sposoby radzenia sobie były dotychczas pomocne;
- czego młoda osoba i jej rodzice oczekują od konsultacji.
Jedno spotkanie nie zawsze wystarcza do pełnego zrozumienia sytuacji. Czasami potrzebne są dwie lub trzy konsultacje, rozmowa z rodzicami, analiza wcześniejszej dokumentacji albo pogłębienie wybranych obszarów.
Po zakończeniu konsultacji psycholog może zaproponować psychoterapię, konsultację rodzicielską, dalszą diagnostykę lub spotkanie z innym specjalistą. Może również uznać, że na tym etapie regularna psychoterapia nie jest potrzebna.
Szerzej różnicę opisuje artykuł „Kiedy nastolatek potrzebuje psychoterapii, a kiedy konsultacji psychologicznej?”.
Udział rodzica
Kto uczestniczy w pierwszym spotkaniu?
Nie istnieje jeden obowiązujący przebieg pierwszej konsultacji. W przypadku młodszych nastolatków spotkanie często rozpoczyna się wspólną rozmową z rodzicem. Później psycholog może porozmawiać z młodą osobą indywidualnie, a pod koniec ponownie zaprosić rodzica.
W przypadku starszych nastolatków większa część konsultacji może odbywać się bez obecności rodzica. Rodzic nadal uczestniczy jednak w ustaleniach organizacyjnych i przekazuje informacje potrzebne do zrozumienia sytuacji dziecka.
Taki podział spotkania pozwala poznać różne perspektywy. Rodzic może opisać zauważone zmiany i dotychczasową historię trudności, a nastolatek otrzymuje przestrzeń, w której może mówić własnymi słowami — również o sprawach, o których trudno rozmawiać przy bliskich.
Zakres rozmowy
O co psycholog pyta nastolatka?
Pytania podczas pierwszej konsultacji zależą od powodu zgłoszenia. Mogą dotyczyć:
- aktualnego samopoczucia i emocji;
- szkoły, nauki i koncentracji;
- relacji z rówieśnikami oraz rodziną;
- ważnych zmian lub trudnych wydarzeń;
- snu, odpoczynku i korzystania z telefonu;
- jedzenia, obrazu ciała i aktywności fizycznej;
- zainteresowań i tego, co sprawia przyjemność;
- sposobów radzenia sobie ze stresem;
- wcześniejszego kontaktu z psychologiem lub psychiatrą;
- zdrowia fizycznego i przyjmowanych leków;
- zachowań ryzykownych, samouszkodzeń lub myśli samobójczych.
Pytania o bezpieczeństwo nie oznaczają, że psycholog z góry zakłada występowanie poważnego kryzysu. Są częścią odpowiedzialnej oceny sytuacji, zwłaszcza gdy nastolatek doświadcza silnego obniżenia nastroju, lęku, wycofania lub nagłej zmiany zachowania.
Własne tempo
Czy nastolatek musi od razu o wszystkim opowiedzieć?
Nie. Pierwsze spotkanie nie wymaga natychmiastowego zaufania ani opowiedzenia całej swojej historii.
Nastolatek może powiedzieć:
- „nie wiem”;
- „nie chcę teraz o tym mówić”;
- „trudno mi to wyjaśnić”;
- „nie zgadzam się z tym, co mówi rodzic”;
- „potrzebuję chwili”.
Milczenie, niepewność albo zdawkowe odpowiedzi nie oznaczają, że konsultacja się nie udała. Czasem młoda osoba potrzebuje czasu, aby sprawdzić, jak psycholog reaguje, czy jej nie ocenia i czy rzeczywiście interesuje go jej punkt widzenia.
Rolą psychologa nie jest wymuszenie zwierzeń. Ważniejsze jest stworzenie warunków, w których rozmowa będzie mogła stopniowo się rozwinąć.
Poufność
Co psycholog przekazuje rodzicom?
Na początku współpracy warto jasno ustalić zasady poufności. Nastolatek powinien wiedzieć, które informacje pozostają w rozmowie ze specjalistą, jakie ogólne informacje mogą zostać przekazane rodzicom oraz w jakich okolicznościach psycholog nie może zachować informacji tylko dla siebie.
Rodzice mogą otrzymywać informacje potrzebne do zapewnienia dziecku bezpieczeństwa i właściwej opieki. Nie oznacza to jednak automatycznego relacjonowania każdej wypowiedzi nastolatka ani przekazywania wszystkich szczegółów sesji.
Ograniczenie poufności może być konieczne między innymi wtedy, gdy pojawia się istotne zagrożenie życia lub zdrowia młodej osoby albo innych osób. Jeżeli sytuacja na to pozwala, sposób przekazania ważnej informacji rodzicom warto wcześniej omówić z nastolatkiem.
Przejrzyste zasady pomagają zachować równowagę między prawem młodego człowieka do prywatności a odpowiedzialnością dorosłych za jego bezpieczeństwo.
Decyzja o pomocy
Czy zgoda nastolatka jest potrzebna?
Do korzystania przez osobę niepełnoletnią z regularnej pomocy psychologicznej potrzebna jest zgoda przedstawiciela ustawowego. W przypadku świadczeń zdrowotnych nastolatek, który ukończył 16 lat, również uczestniczy w podejmowaniu decyzji — wymagana jest co do zasady zgoda zarówno jego, jak i przedstawiciela ustawowego.
Niezależnie od wieku młodej osoby jej zdanie ma znaczenie. Formalna zgoda rodzica nie zastąpi zaangażowania nastolatka. Dlatego jednym z celów konsultacji jest ustalenie, jak on sam rozumie trudność, czego potrzebuje i czy widzi możliwość podjęcia współpracy.
Niechęć do spotkania
A jeśli nastolatek nie chce przyjść do psychologa?
Niechęć nie zawsze oznacza, że młoda osoba odrzuca każdą pomoc. Może obawiać się oceny, diagnozy, ujawnienia prywatnych informacji albo tego, że psycholog będzie reprezentował wyłącznie stanowisko rodziców.
Przed spotkaniem warto wyjaśnić nastolatkowi:
- kto zaproponował konsultację i dlaczego;
- że nie musi na pierwszym spotkaniu opowiadać o wszystkim;
- że będzie mógł przedstawić własną wersję sytuacji;
- że konsultacja nie przesądza jeszcze o rozpoczęciu terapii;
- że może zadawać pytania dotyczące poufności i dalszej współpracy.
Nie pomaga natomiast przedstawianie spotkania jako kary ani mówienie, że psycholog ma „naprawić” nastolatka.
Jeżeli młoda osoba zdecydowanie odmawia udziału, rodzice mogą rozpocząć od konsultacji bez dziecka. Takie spotkanie pozwala lepiej zrozumieć sytuację, przyjrzeć się sposobom reagowania dorosłych i zaplanować kolejne kroki.
Przed wizytą
Jak przygotować się do pierwszej konsultacji?
Nastolatek nie musi przygotowywać specjalnej wypowiedzi. Wystarczy, że wie, dokąd idzie i jaki jest ogólny cel spotkania.
Rodzic może wcześniej uporządkować najważniejsze informacje:
- od kiedy obserwuje trudność;
- co dokładnie się zmieniło;
- w jakich sytuacjach problem jest najbardziej widoczny;
- czy nastolatek korzystał wcześniej z pomocy;
- czy pozostaje pod opieką lekarza lub przyjmuje leki;
- czy posiada aktualne wyniki badań, opinie albo wypisy ze szpitala;
- co budzi największy niepokój i czego rodzina oczekuje od konsultacji.
Nie trzeba jednak przygotowywać szczegółowego opisu wszystkich zachowań dziecka przy nim samym. Część informacji można przekazać podczas osobnej rozmowy, zwłaszcza jeżeli ich omawianie w obecności nastolatka mogłoby być dla niego zawstydzające lub naruszać jego poczucie bezpieczeństwa.
Dalsze kroki
Co dzieje się po pierwszym spotkaniu?
Po konsultacji psycholog może przedstawić wstępne rozumienie sytuacji i zaproponować dalsze postępowanie. Możliwe rekomendacje obejmują między innymi:
- kilka kolejnych spotkań konsultacyjnych;
- psychoterapię indywidualną nastolatka;
- konsultacje dla rodziców;
- spotkania rodzinne;
- diagnozę psychologiczną;
- konsultację psychiatryczną lub lekarską;
- współpracę z innym specjalistą;
- działania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa.
Pierwsza konsultacja nie zawsze kończy się rozpoznaniem. Ostrożne zebranie informacji jest szczególnie ważne, ponieważ podobne zachowania mogą mieć różne przyczyny. Wycofanie może wiązać się między innymi z lękiem, obniżeniem nastroju, przeciążeniem, doświadczeniami w relacjach, sytuacją rodzinną albo trudnościami neurorozwojowymi.
Wspólne rozumienie
Pierwsza konsultacja jako początek wspólnego rozumienia problemu
Dobra konsultacja nie polega na wskazaniu, kto ma rację: nastolatek czy rodzic. Jej celem jest zobaczenie, co dzieje się z młodą osobą, czego potrzebuje i co może pomóc całej rodzinie zrobić kolejny krok.
Nastolatek nie musi od razu wiedzieć, co powiedzieć ani czy chce rozpocząć terapię. Rodzic nie musi natomiast samodzielnie rozstrzygać, czy obserwowane zachowanie jest przejściową trudnością, czy sygnałem poważniejszego problemu.
Pierwsze spotkanie ma pomóc tę sytuację uporządkować.
Źródła
- Rzecznik Praw Pacjenta, „Prawo do wyrażenia zgody – pacjent małoletni”: https://www.gov.pl/web/rpp/prawo-do-wyrazenia-zgody-pacjent-maloletni2
- Rzecznik Praw Pacjenta, „Prawo do tajemnicy informacji”: https://www.gov.pl/web/rpp/prawo-do-tajemnicy-informacji
- Rzecznik Praw Pacjenta, „Twoje prawa” — informacje dotyczące pomocy psychologicznej i psychoterapii osób małoletnich: https://www.gov.pl/web/rpp/twoje-prawa
- Ministerstwo Zdrowia, kampania „Powiedz co czujesz. Zdemaskuj emocje” — sekcja „Pytania i odpowiedzi”: https://www.gov.pl/web/zdrowie/opieka-psychologiczna
Pierwszy krok
Pierwsza konsultacja pomaga uporządkować sytuację.
Jeśli rozważasz konsultację psychologiczną dla nastolatka we Wrocławiu lub online, możesz skontaktować się z Pracownią Relacje, aby ustalić, jaka forma pierwszego spotkania będzie odpowiednia.
Umów pierwszą konsultacjęArtykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji ani diagnozy.