Psychika i ciało

Psychoterapia a badania krwi – czy warto coś sprawdzić przy lęku, obniżonym nastroju i zmęczeniu?

Zmęczenie, trudności z koncentracją, problemy ze snem, drażliwość, spadek energii, kołatanie serca, napięcie i obniżony nastrój mogą mieć różne źródła. Dlatego czasami, równolegle z rozpoczęciem psychoterapii, warto przyjrzeć się także zdrowiu fizycznemu.

Joanna Świstokoło 11 minut czytania

Szerszy obraz

Organizm nie dzieli się na „psychikę” i „ciało”.

Stan fizyczny może wpływać na samopoczucie psychiczne, a przewlekły stres i problemy psychiczne mogą wpływać na funkcjonowanie organizmu.

Objawy takie jak zmęczenie, problemy ze snem, trudności z koncentracją czy spadek energii mogą być związane z depresją, zaburzeniami lękowymi, przewlekłym stresem lub przeciążeniem. Nie zawsze jednak ich źródło jest wyłącznie psychologiczne.

Przed pierwszą konsultacją

Czy przed rozpoczęciem psychoterapii trzeba wykonać badania?

Nie. Nie istnieje jeden obowiązkowy „pakiet badań przed psychoterapią”, który powinna wykonać każda osoba zgłaszająca się do gabinetu.

Podczas pierwszych konsultacji pytamy nie tylko o emocje i myśli, ale również między innymi o sen, apetyt, zmianę masy ciała, poziom energii, przyjmowane leki, używki, choroby przewlekłe czy wcześniejsze leczenie.

Jeżeli coś w obrazie objawów na to wskazuje, psycholog lub psychoterapeuta może zasugerować konsultację z lekarzem i rozmowę o ewentualnej diagnostyce somatycznej.

Jedno nie wyklucza drugiego

Dlaczego to jest ważne?

Osoba, która od kilku miesięcy jest zmęczona, ma problemy z koncentracją, coraz mniej energii i przestaje mieć ochotę na wcześniejsze aktywności, może doświadczać depresji. Podobne objawy mogą jednak współwystępować na przykład z niedokrwistością, niedoborem witaminy B12, zaburzeniami funkcjonowania tarczycy czy innymi problemami zdrowotnymi.

Można jednocześnie doświadczać depresji i mieć niedobór żelaza. Można mieć zaburzenie lękowe i chorobę tarczycy. Można być przewlekle przeciążonym psychicznie i jednocześnie mieć problem somatyczny nasilający zmęczenie.

Dlatego zamiast pytać „czy to psychika, czy ciało?”, trafniej zapytać: „co składa się na to, że właśnie teraz czuję się tak, jak się czuję?”.

Indywidualna decyzja lekarza

Jakie badania warto omówić z lekarzem?

Zakres badań powinien być dobrany indywidualnie. W zależności od objawów, wieku, sposobu odżywiania, przyjmowanych leków i historii zdrowotnej lekarz może rozważyć między innymi:

Morfologię krwi

Pomaga ocenić między innymi parametry krwinek czerwonych i rozpoznawać niedokrwistość, która może wiązać się ze zmęczeniem, osłabieniem czy gorszą tolerancją wysiłku.

TSH – funkcjonowanie tarczycy

Zaburzenia funkcji tarczycy mogą wpływać na energię, nastrój, koncentrację, sen czy poziom pobudzenia. Dalsze oznaczenia dobiera się zależnie od wyniku i obrazu klinicznego.

Ferrytynę i gospodarkę żelazową

Lekarz może rozważyć je szczególnie przy przewlekłym zmęczeniu, ograniczeniach dietetycznych, obfitych miesiączkach lub innych czynnikach ryzyka niedoboru żelaza.

Witaminę B12

Jej niedobór może wiązać się ze zmęczeniem, trudnościami z koncentracją i pamięcią oraz objawami neurologicznymi. Znaczenie mają sposób odżywiania, choroby i leki utrudniające wchłanianie.

Glukozę

Zaburzenia gospodarki węglowodanowej mogą wpływać na samopoczucie i poziom energii. Zakres diagnostyki powinien wynikać z objawów i czynników ryzyka.

Witaminę D – w określonych sytuacjach

Oznaczenie 25(OH)D może być uzasadnione przy czynnikach ryzyka niedoboru lub innych wskazaniach medycznych. Wynik nie jest testem rozpoznającym przyczynę depresji.

Więcej nie zawsze znaczy lepiej

A co z kortyzolem, hormonami i insuliną?

W internecie można znaleźć rozbudowane listy badań polecanych przy lęku, depresji czy przewlekłym zmęczeniu: kortyzol, insulina, hormony płciowe, FT3 i FT4, CRP, magnez i całe panele hormonalne.

Czasami takie badania są potrzebne, ale nie rutynowo u każdego. Hormony płciowe mogą mieć znaczenie przy określonych objawach dotyczących cyklu, kortyzol bada się przy konkretnych wskazaniach, a rozszerzone badania tarczycy wykonuje zależnie od sytuacji klinicznej i wcześniejszych wyników.

Zamiast kupować rozbudowany „pakiet na zmęczenie i stres”, lepiej opowiedzieć lekarzowi o objawach i wspólnie zdecydować, które badania rzeczywiście mają sens.

Sygnały warte uwagi

Kiedy szczególnie warto porozmawiać z lekarzem?

Konsultację warto rozważyć zwłaszcza wtedy, gdy oprócz pogorszenia samopoczucia psychicznego pojawia się wyraźna lub niewyjaśniona zmiana funkcjonowania organizmu:

  • • znaczne i utrzymujące się zmęczenie,
  • • wyraźna zmiana masy ciała lub apetytu,
  • • kołatanie serca, drżenia lub omdlenia,
  • • nietypowa senność albo bezsenność,
  • • nietolerancja zimna lub ciepła,
  • • zaburzenia miesiączkowania,
  • • istotne ograniczanie jedzenia,
  • • objawy neurologiczne,
  • • nagłe lub niewyjaśnione pogorszenie funkcjonowania.

Jeżeli ktoś przez długi czas funkcjonował stabilnie, a bez wyraźnej przyczyny pojawia się znaczny spadek energii, koncentracji czy nastroju, warto spojrzeć na sytuację szerzej.

Dzieci i młodzież

A jak wygląda to u nastolatków?

W przypadku dzieci i młodzieży zmiany funkcjonowania należy rozpatrywać w kontekście rozwoju. Spadek ocen, drażliwość, wycofanie z relacji, zmęczenie, problemy ze snem czy brak energii mogą wiązać się zarówno ze zdrowiem psychicznym, jak i fizycznym.

Wytyczne NICE zwracają uwagę na rozważenie diagnostyki funkcji tarczycy u dzieci i młodzieży z depresją lub niewyjaśnionym lękiem, a także przy niewyjaśnionej zmianie zachowania, funkcjonowania szkolnego czy nieprawidłowym wzrastaniu.

Ważnymi sygnałami są również gwałtowna zmiana masy ciała, ograniczanie jedzenia, przewlekłe zmęczenie, omdlenia czy istotna zmiana miesiączkowania. W takich sytuacjach współpraca psychologa lub psychoterapeuty z lekarzem może być ważną częścią pomocy.

Wyniki a realność objawów

Czy prawidłowe wyniki oznaczają, że „to tylko psychika”?

Nie. Prawidłowa morfologia czy TSH nie oznaczają, że człowiek „niczego nie ma”, a jego objawy są mniej realne.

Depresja, zaburzenia lękowe czy reakcje na przewlekły stres mogą powodować bardzo rzeczywiste zmiany: zmęczenie, problemy ze snem, napięcie mięśniowe, dolegliwości ze strony układu pokarmowego, kołatanie serca czy trudności z koncentracją.

Badania somatyczne pomagają odpowiedzieć na pytanie, czy istnieją czynniki dotyczące zdrowia fizycznego, które trzeba uwzględnić w diagnozie i leczeniu. Nie służą do rozstrzygnięcia, czy problem jest „prawdziwy”.

Zamiast „albo–albo”

Psychika i ciało są częścią tej samej historii.

Na funkcjonowanie wpływają emocje, sposób myślenia, relacje, doświadczenia, aktualna sytuacja życiowa, sen, aktywność, odżywianie, przyjmowane substancje i leki, a także stan zdrowia fizycznego.

Można rozpocząć psychoterapię i jednocześnie skonsultować zdrowie fizyczne z lekarzem. Jedno nie musi czekać na drugie.

Nie musisz przed psychoterapią wykonywać zestawu badań. Jeżeli podczas konsultacji pojawią się przesłanki, psycholog lub psychoterapeuta może zasugerować kontakt z lekarzem. Zakres badań i interpretacja wyników należą do kompetencji lekarza.

Umów pierwszą konsultację

Źródła

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji, diagnozy ani porady lekarskiej.